# پروژه گنو (GNU) چیست؟
## آشنایی با گنو
پروژه گنو (GNU) یکی از تأثیرگذارترین جنبشهای دنیای فناوری اطلاعات است که نقش مهمی در شکلگیری مفهوم نرمافزار آزاد و متنباز داشته است. گنو فقط یک سیستمعامل یا مجموعهای از ابزارهای نرمافزاری نیست، بلکه یک فلسفه و دیدگاه درباره آزادی کاربران در استفاده از نرمافزار محسوب میشود. در این مقاله به معرفی گنو، تاریخچه آن، اهداف، اجزا و اهمیتش در دنیای امروز میپردازیم.
## تاریخچه پروژه گنو
پروژه گنو در سال ۱۹۸۳ توسط ریچارد استالمن (Richard Stallman) آغاز شد. هدف اصلی او ایجاد یک سیستمعامل کاملاً آزاد شبیه به یونیکس بود، بهطوریکه کاربران بتوانند بدون محدودیت از آن استفاده کنند، کد منبعش را ببینند، تغییر دهند و دوباره توزیع کنند.
در آن زمان، بیشتر نرمافزارها مالکیتی (Proprietary) بودند و کاربران حق دسترسی به کد منبع یا تغییر آن را نداشتند. استالمن این محدودیتها را برخلاف آزادی کاربران میدانست و به همین دلیل پروژه گنو را پایهگذاری کرد.
## معنی GNU
نام GNU یک سرواژه بازگشتی است و مخفف عبارت:
GNU's Not Unix
به فارسی: «گنو یونیکس نیست»
این نام با لحنی طنزآمیز انتخاب شده و نشان میدهد که گنو از نظر ساختار شبیه یونیکس است، اما از نظر فلسفه و مجوزها کاملاً متفاوت و آزاد است.
## نرمافزار آزاد چیست؟
نرمافزار آزاد به این معنا نیست که حتماً رایگان باشد، بلکه به آزادی کاربر اشاره دارد. طبق تعریف بنیاد نرمافزار آزاد (FSF)، یک نرمافزار آزاد باید چهار آزادی اصلی را فراهم کند:
1. آزادی اجرای برنامه برای هر هدفی
2. آزادی مطالعه نحوه کار برنامه و تغییر آن
3. آزادی توزیع مجدد نرمافزار
4. آزادی بهبود برنامه و انتشار نسخههای تغییر یافته
گنو بر اساس همین چهار اصل شکل گرفته است.
## اجزای پروژه گنو
پروژه گنو شامل مجموعه بزرگی از ابزارها و برنامههاست که برای ساخت یک سیستمعامل کامل لازم هستند. برخی از مهمترین اجزای آن عبارتاند از:
* **GCC**: مجموعه کامپایلرهای گنو برای زبانهای مختلف برنامهنویسی
* **glibc**: کتابخانه استاندارد زبان C در سیستمهای گنو/لینوکس
* **Bash**: پوسته خط فرمان معروف گنو
* **Coreutils**: ابزارهای پایهای مانند ls، cp، mv و rm
* **Emacs**: ویرایشگر متن قدرتمند و قابل توسعه
با اینکه گنو بیشتر اجزای یک سیستمعامل را فراهم کرد، اما هسته (Kernel) آن یعنی GNU Hurd هنوز بهطور گسترده مورد استفاده قرار نگرفته است.
## گنو و لینوکس
هسته لینوکس در سال ۱۹۹۱ توسط لینوس توروالدز توسعه داده شد. با ترکیب هسته لینوکس و ابزارهای پروژه گنو، سیستمعاملی کامل شکل گرفت که امروزه بهطور رایج با نام «لینوکس» شناخته میشود.
از نظر فنی، نام دقیقتر این سیستمعامل «گنو/لینوکس» است، زیرا بخش عمده ابزارها و برنامههای آن متعلق به پروژه گنو هستند. با این حال، در بین کاربران نام لینوکس رایجتر شده است.
## بنیاد نرمافزار آزاد (FSF)
برای حمایت حقوقی و مالی از پروژه گنو، ریچارد استالمن بنیاد نرمافزار آزاد (Free Software Foundation) را تأسیس کرد. این بنیاد نقش مهمی در توسعه مجوزهای آزاد مانند GPL (General Public License) دارد.
مجوز GPL تضمین میکند که نرمافزار و نسخههای مشتقشده از آن همیشه آزاد باقی بمانند و کسی نتواند آزادی کاربران را محدود کند.
تماس با ما
برای همکاری در زمینه های مختلف و ارائه نظر و کمک به بهبود لینوکس فارسی میتوانید از پیوند های زیر با ما ارتباط بگیرید.